Απόψεις για την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση

αναρτήθηκε στις 2 Μαρ 2010, 1:10 π.μ. από το χρήστη Γραμματεία ΕΠΠΕ
Η περιβαλλοντική εκπαίδευση στην Ελλάδα έχει ήδη μία ιστορία δύο δεκαετιών. Παρόλο που σε αυτό το χρονικό διάστημα πλήθος ανθρώπων έχουν ασχοληθεί με αυτή και πλήθος προγραμμάτων έχουν, τουλάχιστον τυπικά, πραγματοποιηθεί υπάρχει έντονος προβληματισμός για την αποτελεσματικότητά της. Φυσικά οι λόγοι είναι αρκετοί και έχουν σχέση και με την δυσκολία ενός νέου θεσμού να λειτουργήσει αλλά και με την γενικότερη δυσλειτουργία του Ελληνικού Εκπαιδευτικού Συστήματος. Προσεγγίζοντας από την αρχή το θέμα διατυπώνουμε βασικές θέσεις και θέτουμε θέματα προς συζήτηση.

Η περιβαλλοντική εκπαίδευση σαν ολοκληρωμένη εκπαιδευτική διαδικασία πρέπει να προσεγγίζει το αντικείμενο της μέσα από δύο βασικούς άξονες.

Α. Γνωριμία με τη φύση

Πολλοί από τους ανθρώπους που έχουν σήμερα μικρά παιδιά (και μιλάμε για τις ηλικίες 25-45) έχουν ζήσει το μεγαλύτερο μέρος της ζωής τους χωρίς να έχουν μεγάλη επαφή με τη φύση. Οι γνώσεις τους για αυτή είναι εγκυκλοπαιδικές ή περιορίζονται περισσότερο σε μνήμες μίας περασμένης εποχής και σε πληροφορίες από τα μέσα επικοινωνίας. Έτσι τα σημερινά παιδιά μη έχοντας βιώσει τη σχέση με τη φύση αλλά και χωρίς να δέχονται ουσιαστική πληροφορία για αυτή από τους γονείς τους, πολύ λίγες ελπίδες έχουν να αποκαταστήσουν τη χαμένη επαφή. Ακόμη και ο εντοπισμός του προβλήματος από τους γονείς είναι προβληματικός αφού είναι και οι ίδιοι μέρος του.

Με τα δεδομένα αυτά, ή λύση μπορεί να δοθεί μόνο από το σχολείο.Τα παιδιά πρέπει να αρχίσουν να γνωρίζουν και να αναγνωρίζουν βασικά οικοσυστήματα, φυτικούς και ζωικούς οργανισμούς αλλά και να παρατηρούν πράγματα που συμβαίνουν στη φύση. Παράλληλα πρέπει να μαθαίνουν τις ισορροπίες και αλληλεξαρτήσεις που λαμβάνουν χώρα μέσα σε ένα φυσικό οικοσύστημα. Αυτό θα τα κάνει να προσεγγίσουν το περιβάλλον με την δύναμη της εμπειρίας και να ενδιαφερθούν για την προστασία του.

Β. Τρόποι προστασίας και επίλυσης περιβαλλοντικών προβλημάτων

Η σύγχρονη τεχνολογία προσφέρει την δυνατότητα της οικονομικής ανάπτυξης με παράλληλη προστασία του φυσικού περιβάλλοντος. Προκειμένου να δοθεί βάση στην αρχή αυτή και να γίνει κατανοητό ότι π.χ. η λογική χρήση και σωστή λειτουργία του αυτοκινήτου δεν σημαίνει απαραίτητα ρυπασμένη ατμόσφαιρα ή ότι δεν είναι αναπόφευκτο η θάλασσα κοντά σε μία μεγάλη πόλη θα είναι ακατάλληλη για κολύμβηση, πρέπει ο μαθητής να γνωρίζει ότι υπάρχουν τρόποι μείωσης των περιβαλλοντικών επιπτώσεων που προκαλούν οι ανθρώπινες δραστηριότητες και ότι μπορεί να συμβάλει και εκείνος στην μείωση των επιπτώσεων αυτών. Έτσι σαν μελλοντικός πολίτης θα ενισχύσει την προοπτική της αειφόρου ανάπτυξης.

Ο ρόλος του ειδικευμένου επιστήμονα

Οι επιστήμονες που θα μπορούσαν να κάνουν πραγματικότητα αυτούς τους στόχους πρέπει να έχουν δύο σημαντικά εφόδια: την παιδαγωγική κατάρτιση και την επιστημονική γνώση πάνω στο περιβάλλον. Ένας επιστήμονας που έχει ασχοληθεί για χρόνια με τα περιβαλλοντικά θέματα, κατανοεί πως και γιατί είναι σημαντικά και ποια είναι τα σημεία που πρέπει να τονίζονται και να αναλύονται. Η άποψη ότι τα θέματα του περιβάλλοντος είναι αρκετά απλά τόσο ώστε να μην απαιτείται ιδιαίτερη ειδίκευση υποβιβάζει την περιβαλλοντική εκπαίδευση σε διδακτικές ώρες κενές περιεχομένου.

Προτάσεις

Οι δομές στις οποίες μπορεί να στηριχθεί η περιβαλλοντική εκπαίδευση υπάρχουν ήδη ωστόσο η λειτουργία τους είναι τουλάχιστον προβληματική. Οι λόγοι είναι συγκεκριμένοι.

Η διδασκαλία των μαθημάτων “Αρχές Περιβαλλοντικών Επιστημών" και "Διαχείριση Φυσικών πόρων" στην Β Λυκείου γίνεται σήμερα από καθηγητές διάφορων ειδικοτήτων. Το γεγονός αυτό υποβιβάζει το μάθημα και στην ουσία του αλλά και στον τρόπο που το αντιμετωπίζουν οι μαθητές. Σε πολλές περιπτώσεις το ίδιο συμβαίνει και στην Επαγγελματική και Τεχνική Εκπαίδευση (ΤΕΕ, Α' & Β' Κύκλος) για μία σειρά μαθημάτων που έχουν να κάνουν με την προστασία του περιβάλλοντος και τις διάφορες τεχνικές προστασίας και διαχείρισης. Στον τελευταίο διαγωνισμό του Α.Σ.Ε.Π. για καθηγητές σε σχολεία προκηρύχθηκαν 20 θέσεις με κωδικό που αναφέρεται στους γεωτεχνικούς. Για τις ίδιες θέσεις μπορούσαν να διαγωνιστούν και οι περιβαλλοντολόγοι. Ωστόσο δεν προκηρύχθηκαν θέσεις για τον κλάδο εκπαιδευτικών προσόντων με κωδικό 12.13 που αφορά τις ειδικότητες των Περιβαλλοντολόγων και Μηχανικών Περιβάλλοντος (ΦΕΚ 204 2/3/01). Αυτός ο κλάδος είναι ο μοναδικός κλάδος που μπορεί να καλύψει με σωστό τρόπο τις ανάγκες των μαθημάτων που έχουν σχέση με το περιβάλλον.

Τα Κέντρα Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης τα οποία έχουν αρχίσει να λειτουργούν έχουν σαν σκοπό «να συνειδητοποιήσουν οι μαθητές τη σχέση του ανθρώπου με το φυσικό και κοινωνικό περιβάλλον του, να ευαισθητοποιηθούν για τα προβλήματα που συνδέονται με αυτό και να δραστηριοποιηθούν, με ειδικά προγράμματα, ώστε να συμβάλλουν στη γενικότερη προσπάθεια αντιμετώπισης τους» (στόχος της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης σύμφωνα με τον νόμο 1892/90 (ΦΕΚ 101 Α’) άρθρο 111 παρ. 3. Σύμφωνα με το ίδιο νόμο τα Κ.Π.Ε. ιδρύονται με απόφαση του Υπ. Παιδείας. Κατά τον νόμο 2986/2002 (ΦΕΚ 24 24ΤΑ/13-2-02) άρθρο 8 παρ. 2 σε αυτά αποσπώνται εκπαιδευτικοί. Ο τρόπος απόσπασης τα προσόντα κ.λ.π. καθορίζονται πάλι με απόφαση του Υπ. Παιδείας. Μάλιστα με πρόσφατη απόφαση ΥΑ 57905/Γ2/4-6-02 προκηρύχθηκε συγκεκριμένος αριθμός τέτοιων θέσεων.

Όλο το παραπάνω νομικό πλαίσιο δεν προβλέπει πουθενά την στελέχωση των Κ.Π.Ε. με επιστήμονες που κατέχουν το αντικείμενο. Είναι προφανές ότι χωρίς εξειδικευμένο προσωπικό καμία δομή δεν μπορεί να λειτουργήσει σωστά πόσο μάλλον ένας καινούργιος θεσμός. Δεδομένου ότι δεν υπάρχουν ακόμη εκπαιδευτικοί εξειδικευμένοι στο περιβάλλον ή χρησιμοποίηση, στο ρόλο του επιστημονικού συνεργάτη, περιβαλλοντολόγων που δεν είναι αναγκαία εκπαιδευτικοί, αλλά έχουν ανάλογη εμπειρία στον εκπαιδευτικό χώρο θα στελέχωνε τα Κ.Π.Ε. με το κατάλληλο ανθρώπινο δυναμικό.

Τα ολοήμερα σχολεία όπου τα παιδία του δημοτικού απασχολούνται κάποιες απογευματινές ώρες είναι μίας πρώτης τάξεως ευκαιρία για να έρθουν τα παιδιά αυτά σε μία πρώτη επαφή με περιβαλλοντικά θέμα τα σε μία καθοριστική για την διαμόρφωση συνείδησης ηλικία. Ήδη σε κάποια από αυτά γίνεται το μάθημα του περιβάλλοντος. Ωστόσο για να επεκταθεί η ένταξη του μαθήματος στο πρόγραμμα περισσότερων ολοήμερων σχολείων είναι απαραίτητη η ενημέρωση και ενθάρρυνση τους.

Παράλληλα το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο (ή κάποιος άλλος αρμόδιος φορέας) θα έπρεπε να επιμεληθεί την έκδοση εκπαιδευτικού υλικού ειδικά για τα ολοήμερα σχολεία. Μια και ο ρόλος του ολοήμερου είναι η δημιουργική απασχόληση του παιδιού τις απογευματινές ώρες, το υλικό αυτό πρέπει να εστιάζεται σε περιβαλλοντικά παιχνίδια ή γενικότερα στη εκπαίδευση μέσα από το παιχνίδι.


Καραβάς Νικόλαος
Πρώην Μέλος ΔΣ Συλλόγου Πτυχιούχων Περιβαλλοντολόγων
Comments